Eksmisja osoby stosującej przemoc ekonomiczną

Tegoroczna nowelizacja Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej (wcześniej: Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie) wprowadziła pojęcie przemocy ekonomicznej i tym samym wyodrębniła „nowy” rodzaj przemocy, który dotychczas wprost nigdzie się nie pojawiał. Oznacza to duże ułatwienie dla osób, które dotknął ten rodzaj przemocy, w dochodzeniu swoich praw i obronie przed atakiem sprawcy- głównie z tego względu, że dotychczas okoliczności wskazujące na przemoc ekonomiczną, nie były traktowane w sposób poważny przez organy ścigania i nie uzasadniały, w ich mniemaniu, podjęcia skutecznych działań w sprawie.

Zgodnie z definicją zawartą w znowelizowanej ustawie jako przemoc domową należy rozumieć jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:

• narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
• naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
• powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
• ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
• istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej;

Co istotne, sprawcą lub sprawczynią (pamiętajmy, że kobiety również mogą być sprawczyniami przemocy!) przemocy domowej nie musi być koniecznie małżonek lub partner. Przez osobę stosującą przemoc domową należy rozumieć:

• małżonka, także w przypadku, gdy małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, oraz jego wstępnych (rodzice, dziadkowie), zstępnych (dzieci, wnuki), rodzeństwo i ich małżonków,
• wstępnych (rodzice, dziadkowie) i zstępnych (dzieci, wnuki) oraz ich małżonków,
• rodzeństwo oraz ich wstępnych, zstępnych i ich małżonków,
• osobę pozostającą w stosunku przysposobienia i jej małżonka oraz ich wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
• osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości we wspólnym pożyciu (chłopak/dziewczyna, narzeczony/narzeczona, konkubent/konkubina) oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
• osobę wspólnie zamieszkującą i gospodarującą (współlokator) oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
• osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej niezależnie od wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania (chłopak/dziewczyna, narzeczony/narzeczona przed wspólnym zamieszkaniem).

Zatem jakie zachowania, najprościej rzecz ujmując, mogą być uznane za przemoc ekonomiczną?

Przemoc ekonomiczna jest zjawiskiem psychologicznym, w którym chodzi nie tylko o samą ekonomię, ale o psychiczne uzależnienie oraz upokorzenie jednej ze stron. Chodzi poniekąd o kontrolę jednej osoby nad drugą, która może wyrażać się na przykład w postaci:

• zabraniania podejmowania pracy zarobkowej drugiej osobie (po to, aby mieć nad nią kontrolę i uzależnić ją od siebie- każdy przecież potrzebuje środków do życia)
• wydzielania pieniędzy drugiemu małżonkowi, brak dostępu do wspólnych środków- przypomnę, że jeżeli nie ustanowiliście rozdzielności majątkowej, to wynagrodzenie uzyskiwane przez twojego małżonka/małżonkę należy do wspólnego majątku, zatem również masz prawo dostępu do tych środków!
• zablokowania dostępu do rachunku bankowego (wspólnego lub tego, z którego dotychczas korzystaliście)
• ukrywania środków przez drugą osobę: ukrywanie w sensie fizycznym (w sejfie, u osoby trzeciej, w miejscu nieznanym i niedostępnym drugiej stronie), przekazywanie środków osobie trzeciej bez wiedzy i zgody drugiej osoby,

co prowadzi do uzależnienia finansowego jednej osoby od drugiej, tym samym upokorzenia jej, upodlenia (nie ulega wątpliwości, że konieczność proszenia drugiej osoby o środki na zakup jedzenia czy środków higienicznych jest upokarzające), doprowadzenia do sytuacji, co najmniej niekomfortowych w obecności osób trzecich (np. nagłe zablokowanie karty do rachunku bankowego, o czym ofiara dowiaduje się na zakupach, stojąc przy kasie i widząc kolejne „odmowy” na terminalu). Nie zawsze jednak udowodnienie przemocy ekonomicznej będzie łatwe (w końcu nie zostawia namacalnych śladów jak przemoc fizyczna, np. w postaci obrażeń ciała) i często jest składową wielu innych zachowań mających przymioty przemocy psychicznej.

Jak doprowadzić do opuszczenia wspólnego lokalu przez sprawcę przemocy według przepisów Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej?

Niniejsza ustawa wprowadza postępowanie sądowe w przedmiocie zobowiązania sprawcy przemocy do opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu. Wnioskodawca, czyli osoba doznająca przemocy domowej musi wykazać, że osoba stosująca przemoc domową stosując ową przemoc, czyni zamieszkiwanie uciążliwym. Wnioskodawca może domagać się wydania postanowienia przez Sąd zobowiązującego sprawcę przemocy do opuszczenia lokalu i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazał zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Taka sprawa toczy się standardowo według przepisów procedury cywilnej, strony mogą powoływać świadków, przedkładać dowody, dokumenty, nagrania, itp. Co bardzo istotne, takie postępowanie można wszcząć również wtedy, gdy osoba doznająca przemocy opuściła wspólne mieszkanie (z uwagi na ochronę przed przemocą), gdy osoba stosująca przemoc opuściła lokal lub gdy osoba stosująca przemoc przebywa okresowo lub nieregularnie w mieszkaniu z ofiarą przemocy. W związku z tym ucieczka osoby doznającej przemocy domowej przed swoim oprawcą, nie jest przesłanką do tego, aby uznać postępowanie sądowe za bezprzedmiotowe. Należy pamiętać, że nie ma w tym wypadku znaczenia, czy osoba doznająca przemocy lub ją stosująca są właścicielami mieszkania- Sąd może zobowiązać sprawcę przemocy do opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu, nawet jeżeli tylko on jest właścicielem mieszkania, a osoba doznająca przemocy takiego prawa nie posiada.

W ramach tego postępowania wnioskodawca może żądać również wydania zakazu zbliżania się na określoną ilość metrów przez określony czas, może również zażądać ustanowienia zakazu kontaktowania się z nią przez sprawcę przemocy. Istnieje również wydanie zakazu wobec osoby stosującej przemoc polegającym na zakazie wstępu na teren szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej lub artystycznej, lub obiektu sportowego, do których uczęszcza osoba doznająca przemocy domowej, miejsca pracy lub innego miejsca, w którym zwykle lub regularnie przebywa osoba doznająca przemocy domowej, i przebywania na tym terenie.

WAŻNE: W sytuacji, gdy sprawca przemocy swoim zachowaniem stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia osoby doznającej przemocy, ustawodawca przewidział tryb natychmiastowego nakazania opuszczenia mieszkania. Taki nakaz może zostać wydany przez funkcjonariusza Policji lub Żandarmerii Wojskowej.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Weronika Grzelak zajmuje się sprawami z zakresu Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w tym przedmiocie, skontaktuj się z kancelarią lub skorzystaj z konsultacji on-line!