Konkubinat- jakie mam prawa po śmierci partnera?

W przepisach próżno szukać określenia „konkubinat” – polski ustawodawca w ogóle nie posługuje się  tym terminem w żadnym z aktów prawnych. Nie istnieje żadna definicja legalna takiego związku. Z orzecznictwa sądów, doktryny i z samego doświadczenia życiowego wynika, że konkubinat to niesformalizowany związek dwóch osób, które łączą więź emocjonalna, fizyczna i gospodarcza (za taki związek można uznać również związek jednopłciowy, choć orzecznictwo jest w tym aspekcie rozbieżne).  W związku z tym, że termin „konkubinat” nie przewija się w żadnym akcie prawnym w Polsce, nie istnieją również konkretne procedury dotyczące rozliczeń majątkowych po zakończeniu takiego związku czy śmierci jednego z partnerów.

W poprzednim artykule omówiłam kwestie rozliczeń majątkowych pomiędzy partnerami po ich rozstaniu. W niniejszym opracowaniu pokażę, jakie przysługują Ci prawa po śmierci konkubenta.

Konkubenci nie dziedziczą po sobie z mocy ustawy. To znaczy, że aby zabezpieczyć partnera po swojej śmierci należy sporządzić testament (najlepiej notarialny), w którym partner zostanie uwzględniony. Doświadczenie życiowe jednak pokazuje, że świadomość w kwestii testamentów, dziedziczenia jeszcze nieco kuleje w naszym społeczeństwie – unikamy rozmów o śmierci, liczymy, że temat nie będzie nas dotyczył lub przynajmniej, że mamy jeszcze wiele czasu, aby zabezpieczyć interesy bliskich osób. Dlatego niejednokrotnie dzieje się tak, że partner pozostaje po śmierci bliskiej osoby z przysłowiową ręką w nocniku. Na szczęście ustawodawca uwzględnił niektóre uprawnienia bliskich osób (czyli również konkubentów) w przepisach ogólnych.

Czy zostanę wyrzucona/y z mieszkania mojego partnera?

Jeżeli wraz z partnerem zamieszkiwaliście w mieszkaniu, które stanowiło własność tylko zmarłego partnera, przysługuje Ci uprawnienie do zamieszkiwania w tym lokalu jeszcze przez trzy miesiące od momentu śmierci konkubenta.

Prawo własności mieszkania wchodzi do masy spadkowej. Jeżeli partner nie sporządził testamentu, w którym powołał Cię do spadku, nie nabędziesz prawa własności w jakiejkolwiek części do lokalu. Art. 923 § 1 Kodeksu Cywilnego przewiduje jednak uprawnienie dla bliskiej osoby (czyli również dla konkubenta) do zamieszkiwania w tym lokalu jeszcze przez okres trzech miesięcy od momentu otwarcia spadku, czyli śmierci konkubenta-właściciela mieszkania.

Aby skorzystać z tego uprawnienia, konieczne jest, aby lokal ten stanowił Twoje centrum życiowe dla. Co to oznacza? Oznacza tyle, że możesz zamieszkiwać przez okres trzech miesięcy w mieszkaniu zmarłego partnera, pod warunkiem, że w tym lokalu dotychczas mieszkaliście, trzymasz w nim swoje rzeczy osobiste i traktujesz to miejsce jako swój dom. Po upływie trzech miesięcy spadkobiercy będą mogli żądać od Ciebie opuszczenia lokalu, będzie im również przysługiwało roszczenie o odszkodowanie za bezumowne korzystanie z mieszkania.

Art. 923 § 1 Kodeksu Cywilnego:

„Małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym.”

Jeżeli w trakcie związku poczyniłeś nakłady na mieszkanie zmarłego partnera (np. z twoich środków została wyremontowana kuchnia), przysługuje Ci roszczenie do spadkobierców o rozliczenie tej kwestii. Pamiętaj jednak o terminie przedawnienia!

Czy mogę mieszkać dalej w wynajmowanym dotychczas przez mojego partnera mieszkaniu?

Jeżeli z partnerem mieszkaliście w wynajmowanym mieszkaniu, którego tylko zmarły partner był formalnie najemcą, możesz wejść w stosunek najmu po śmierci konkubenta. Mówi o tym art. 691 Kodeksu Cywilnego:

Art. 691 § 1 Kodeksu Cywilnego:

„W razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą.”

Konkubent jest osobą pozostającą we wspólnym pożyciu, w związku z tym z mocy samego prawa po śmierci partnera możesz zostać oficjalnym najemcą dotychczas wynajmowanego mieszkania. Podobnie jak w przypadku, o którym była mowa wyżej, koniecznym jest spełnienie przesłanki wcześniejszego zamieszkiwania w tym lokalu, które musi stanowić Twoje centrum życiowe. Nie musisz jednak podpisywać aneksu do umowy najmu, albowiem uprawnienie to przysługuje Ci z mocy prawa.

Czy mogę wystąpić o odszkodowanie lub zadośćuczynienie za śmierć mojego partnera?

Jeżeli partner poniósł śmierć, np. w wyniku wypadku samochodowego, jesteś uprawnioną osobą do żądania odszkodowania, zadośćuczynienia, renty lub zwrotu kosztów pogrzebu i wcześniejszego leczenia- jeżeli faktycznie je poniosłeś. W postępowaniu o zapłatę odszkodowania, zadośćuczynienia lub renty będziesz musiał wykazać, że przed śmiercią partner dostarczał środki na Twoje utrzymanie, w wyniku śmierci konkubenta twoja sytuacja materialna znacząco się pogorszyła lub doznałeś krzywdy w związku ze śmiercią partnera.

Jak zabezpieczyć mojego partnera w razie mojej śmierci?

Przede wszystkim należy sporządzić testament, w którym powołasz partnera do całości lub części spadku, możesz zrobić na rzecz partnera zapis windykacyjny i w ten sposób uczynić go właścicielem Twojej konkretnej nieruchomości po Twojej śmierci. Testament prawnik możesz sporządzić samodzielnie (odręcznie) lub udać się do notariusza- co bez wątpienia jest bezpieczniejszą opcją, albowiem testament notarialny znacznie trudniej jest podważyć. Poinformuj partnera oraz swoich ustawowych spadkobierców o sporządzonym testamencie i jego treści. W treści testamentu możesz zawrzeć również upoważnienie partnera do wyprawienia pogrzebu.

Czy sporządzenie testamentu uchroni konkubenta od problemów po Twojej śmierci? Niestety, każdy testament prawnik można podważyć przed sądem. Nawet jeżeli testamentu nie uda się podważyć, nie ulega wątpliwości, że takie postępowanie jest rozciągnięte w czasie, kosztuje wiele stresu i nerwów, a także pieniędzy. Partner dziedziczący w sposób testamentowy musi pamiętać jeszcze, że spadkobiercom ustawowym przysługuje jeszcze roszczenie o zachowek.

Kancelaria Adwokat Weronika Grzelak zajmuje się sprawami z zakresu rozliczenia pomiędzy byłymi partnerami, testament prawnik. Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w tym przedmiocie, skontaktuj się z kancelarią lub skorzystaj z konsultacji on-line!