Czy partner matki utrzymujący jej dziecko może żądać zwrotu kosztów od ojca?

W wielu rodzinach po rozstaniu rodziców ciężar utrzymania dziecka w praktyce przejmuje nowy partner matki. Zdarza się, że biologiczny ojciec nie płaci alimentów, robi to nieregularnie albo przekazuje kwoty niewystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb dziecka. W takiej sytuacji codzienne wydatki — mieszkanie, jedzenie, ubrania, szkoła czy leczenie — finansuje osoba, która formalnie nie jest zobowiązana do alimentacji.

Powstaje wtedy ważne pytanie: czy nowy partner matki może odzyskać pieniądze od ojca dziecka?

Taką możliwość przewiduje art. 140 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czym jest roszczenie z art. 140 k.r.o.?

Art. 140 k.r.o. reguluje sytuację, w której osoba trzecia finansuje utrzymanie dziecka zamiast osoby zobowiązanej alimentacyjnie. Przepis pozwala dochodzić zwrotu kosztów od rodzica, który powinien był ponosić wydatki na dziecko, ale tego nie robił.

Najczęściej dotyczy to właśnie sytuacji, gdy:

• ojciec nie płaci alimentów,
• egzekucja alimentów jest bezskuteczna,
• alimenty są rażąco zaniżone,
• nowy partner matki faktycznie utrzymuje dziecko przez dłuższy czas.

W praktyce jest to rodzaj „zwrotu wydatków alimentacyjnych”.

Czy nowy partner matki ma obowiązek utrzymywania dziecka?

Co do zasady — nie. Sam fakt pozostawania w związku z matką dziecka nie powoduje automatycznego powstania obowiązku alimentacyjnego, nie czyni partnera „zastępczym rodzicem” w sensie prawnym i nie zwalnia biologicznego ojca z obowiązku alimentacyjnego.

Inaczej wygląda sytuacja wyłącznie w szczególnych przypadkach, np. po przysposobieniu dziecka. Dlatego osoba, która dobrowolnie finansuje potrzeby dziecka partnerki, może później dochodzić zwrotu poniesionych kosztów od zobowiązanego rodzica.

Jakie wydatki można odzyskać?

Roszczenie może obejmować typowe koszty utrzymania i wychowania dziecka, między innymi:

• wyżywienie,
• ubrania i obuwie,
• opłaty mieszkaniowe,
• rachunki związane z zamieszkiwaniem dziecka,
• koszty szkoły i przedszkola,
• leczenie,
• leki,
• zajęcia dodatkowe,
• transport,
• wakacje i wypoczynek dziecka.

Warto pamiętać, że sąd bada nie tylko sam fakt wydatków, ale również to, czy były one uzasadnione potrzebami dziecka.

Czy można odzyskać całość wydanych pieniędzy?

Nie zawsze.

Ojciec dziecka odpowiada wyłącznie w takim zakresie, w jakim ciążył na nim obowiązek alimentacyjny. Sąd bierze pod uwagę między innymi:

• usprawiedliwione potrzeby dziecka,
• możliwości zarobkowe i majątkowe ojca,
• udział matki w kosztach utrzymania,
• wysokość rzeczywiście poniesionych wydatków,
• okres finansowania dziecka przez osobę trzecią.

Jeżeli przykładowo koszty utrzymania dziecka wynosiły 3.000 zł miesięcznie, sąd może uznać, że ojciec powinien ponosić jedynie część tej kwoty.

Czy konieczny jest wcześniejszy wyrok alimentacyjny?

Nie. To jedna z najważniejszych kwestii praktycznych.

Obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka wynika bezpośrednio z ustawy, a nie dopiero z wyroku sądu. Oznacza to, że nawet jeśli alimenty nie zostały wcześniej zasądzone, możliwe jest dochodzenie zwrotu kosztów utrzymania dziecka.

W praktyce jednak wcześniejszy wyrok alimentacyjny znacznie ułatwia prowadzenie sprawy, ponieważ potwierdza istnienie obowiązku ojca i określa wysokość świadczeń.

Co trzeba udowodnić przed sądem?

W sprawach z art. 140 k.r.o. ogromne znaczenie mają dowody. Osoba dochodząca zwrotu kosztów powinna wykazać:

1. że rzeczywiście finansowała utrzymanie dziecka

Pomocne są m.in.:

• przelewy,
• potwierdzenia płatności,
• rachunki i faktury,
• umowy,
• historia konta,
• wiadomości potwierdzające finansowanie wydatków.

2. że ojciec był zobowiązany do alimentacji

Może to wynikać:

• z wyroku alimentacyjnego,
• ugody,
• zabezpieczenia alimentów,
• albo bezpośrednio z przepisów prawa.

3. że ojciec nie wykonywał obowiązku

Znaczenie mogą mieć:

• zaległości alimentacyjne,
• bezskuteczna egzekucja komornicza,
• korespondencja,
• dokumenty z postępowania egzekucyjnego,
• potwierdzenia braku wpłat.

Czy wystarczy wspólne mieszkanie z dzieckiem?

Nie. Samo pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i dzieckiem nie oznacza jeszcze, że partner ponosił koszty utrzymania dziecka w rozumieniu art. 140 k.r.o.

Konieczne jest wykazanie rzeczywistego finansowania potrzeb dziecka.

W praktyce problematyczne bywają sytuacje, gdy wydatki są ponoszone „wspólnie”, bez wyraźnego rozdzielenia kosztów. Dlatego przy długotrwałym utrzymywaniu dziecka warto gromadzić dokumentację potwierdzającą ponoszone wydatki.

Czy matka dziecka również może dochodzić zwrotu wydatków?

Tak — i w praktyce dzieje się to częściej niż pozwy składane przez nowego partnera. Jeżeli jeden z rodziców samodzielnie pokrywa koszty utrzymania dziecka ponad swój udział, również może dochodzić odpowiednich roszczeń wobec drugiego rodzica.

Art. 140 k.r.o. znajduje więc zastosowanie nie tylko wobec partnera matki, ale także wobec innych osób, które faktycznie finansowały utrzymanie dziecka.

Czy takie roszczenie się przedawnia?

Tak. Roszczenie o zwrot kosztów utrzymania dziecka przedawnia się co do zasady z upływem 3 lat. Oznacza to, że zwlekanie z podjęciem działań może prowadzić do utraty możliwości odzyskania części wydatków.

Czy warto wcześniej wezwać ojca do zapłaty?

W wielu przypadkach tak. Przed skierowaniem sprawy do sądu warto:

• sporządzić zestawienie poniesionych kosztów,
• zgromadzić dowody,
• skierować do ojca wezwanie do zapłaty.

Czasami już samo formalne wezwanie prowadzi do rozpoczęcia rozmów ugodowych albo uregulowania części należności. Dodatkowo takie pismo może mieć znaczenie dowodowe w późniejszym procesie.

Najczęstsze problemy praktyczne

W sprawach dotyczących art. 140 k.r.o. najczęściej pojawiają się spory dotyczące:

• wysokości rzeczywiście poniesionych kosztów,
• zakresu udziału ojca w utrzymaniu dziecka,
• tego, kto faktycznie finansował wydatki,
• rozliczania kosztów wspólnego gospodarstwa domowego,
• okresu, za który można żądać zwrotu,
• udowodnienia nieformalnych płatności gotówkowych.

Z tego powodu odpowiednie przygotowanie materiału dowodowego ma często kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy.

Podsumowanie

Nowy partner matki, który przez dłuższy czas utrzymuje dziecko zamiast biologicznego ojca, może dochodzić zwrotu poniesionych kosztów na podstawie art. 140 k.r.o. Nie oznacza to jednak automatycznego zwrotu wszystkich wydatków. Konieczne jest wykazanie: rzeczywistego finansowania potrzeb dziecka, istnienia obowiązku alimentacyjnego ojca oraz zakresu kosztów, które powinien ponosić zobowiązany rodzic.

W praktyce tego rodzaju sprawy wymagają starannego przygotowania dowodów i szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej oraz finansowej stron.

Kancelaria Adwokat Weronika Grzelak zajmuje się sprawami rozwodowymi, alimentacyjnymi oraz sprawami z zakresu podziału majątku wspólnego- Rozwody Adwokat Szczecin. Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w tym przedmiocie, skontaktuj się z kancelarią pod numerem telefonu: 605 231 205 lub skorzystaj z konsultacji on-line!