Kiedy można żądać obniżenia alimentów?

Alimenty to świadczenie mające na celu zapewnienie uprawnionemu – najczęściej dziecku – środków utrzymania, a w razie potrzeby także wychowania. Ich wysokość ustalana jest przez sąd na podstawie potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Zdarza się jednak, że po wydaniu wyroku sytuacja życiowa jednej lub obu stron ulega istotnej zmianie. W takim przypadku możliwe jest złożenie do sądu pozwu o obniżenie alimentów.

Zakres obowiązku alimentacyjnego

Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obejmuje zaspokajanie usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. W praktyce oznacza to, że sąd bierze pod uwagę m.in.:

• koszty wyżywienia, odzieży, mieszkania, opieki medycznej, edukacji,

• możliwości finansowe zobowiązanego – nie tylko faktyczne dochody, ale także potencjalne, wynikające z jego kwalifikacji i stanu zdrowia,

• stopień zaangażowania w wychowanie dziecka (osobiste starania też są formą wykonywania obowiązku alimentacyjnego).

Kiedy można domagać się obniżenia alimentów?

Podstawą do żądania zmiany wysokości alimentów jest istotna zmiana stosunków w rozumieniu art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Może ona dotyczyć:

Zmniejszenia możliwości zarobkowych zobowiązanego – np.:

• • utrata pracy z przyczyn niezawinionych,
  • poważna choroba lub niepełnosprawność uniemożliwiająca pracę,
  • przejście na niższe wynagrodzenie w wyniku restrukturyzacji firmy.

Zmniejszenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego – np.:

• • dziecko zakończyło edukację i podjęło pracę zarobkową,
  • zmniejszenie kosztów leczenia lub rehabilitacji,
  • usamodzielnienie się dziecka (np. wyprowadzka, podjęcie stałej pracy)

Zmiana sytuacji rodzinnej – np.:

• • zobowiązany ma na utrzymaniu kolejne dziecko,
  • uprawniony zamieszkał z drugim rodzicem, który przejął większą część kosztów utrzymania,
  • zawarcie przez zobowiązanego nowego związku, w którym utrzymuje osobę niezdolną do pracy.

Jak udowodnić zmianę okoliczności?

W pozwie o obniżenie alimentów kluczowe jest wykazanie, że po wydaniu poprzedniego wyroku doszło do trwałej i istotnej zmiany sytuacji finansowej lub życiowej. Dowodami mogą być m.in.:

• • zaświadczenia o dochodach lub ich utracie,

  • dokumentacja medyczna potwierdzająca chorobę,

  • umowy rozwiązania stosunku pracy,

  • rachunki i faktury pokazujące rzeczywiste koszty utrzymania,

  • świadectwa pracy, decyzje ZUS o przyznaniu renty lub emerytury,

  • oświadczenia o liczbie osób na utrzymaniu i ich kosztach utrzymania.

Jakich argumentów użyć w sądzie?

Przy formułowaniu argumentów należy pamiętać, że:

• sam fakt spadku dochodów nie zawsze wystarczy – sąd ocenia również, czy zobowiązany wykorzystuje w pełni swoje możliwości zarobkowe,

• powoływanie się na dobrowolne zobowiązania (np. kredyt na nowy samochód) jest co do zasady mało skuteczne,

• skuteczne są argumenty oparte na obiektywnych, niezależnych od zobowiązanego zmianach, które wpływają na jego sytuację,

• warto wykazać, że obecna wysokość alimentów przekracza realne możliwości finansowe przy jednoczesnym zaspokojeniu podstawowych potrzeb zobowiązanego i osób pozostających na jego utrzymaniu.

Przykłady sytuacji uzasadniających obniżenie alimentów:

• Ojciec dziecka uległ wypadkowi, w wyniku którego stał się częściowo niezdolny do pracy i otrzymuje jedynie rentę.

• Matka dziecka, która była bezrobotna w chwili orzekania alimentów, obecnie podjęła pracę w pełnym wymiarze i osiąga stałe dochody.

• Dziecko osiągnęło pełnoletność i rozpoczęło pracę, uzyskując dochody pokrywające większość jego potrzeb.

Podsumowanie

Obniżenie alimentów jest możliwe tylko wtedy, gdy od ostatniego orzeczenia doszło do istotnej i trwałej zmiany stosunków. Każdą taką sytuację należy poprzeć rzetelnymi dowodami i odpowiednią argumentacją. Dobrze przygotowany pozew, oparty na faktach i dokumentach, znacząco zwiększa szanse na pozytywne rozstrzygnięcie.